دانش فضایی

دانش فضایی

صفحه نخست . مقاله‌های علمی . نجوم و سیاره‌شناسی . خرده سیارکها، صخره‌هایی سرگردان در فضا

 

سه‌شنبه, ۳۰ آبان ۱۳۹۶

این مطلب تا کنون ۹۴۶۹ بار خوانده شده است

چهارشنبه، ۱۲ اسفند ۱۳۸۸

خرده سیارکها، صخره‌هایی سرگردان در فضا

 
خرده سیارکها، صخره‌هایی سرگردان در فضا

در آغازین روزهای ژانویه ۱۸۰۱ ژوزف پیاتزی جرمی را در آسمان رصد نمود که ابتدا یک ستاره‌دنباله‌دار به نظر می‌رسید ولی زمانی که مدار آن به درستی تعیین گردید، مشخص شد که سیاره بسیار کوچکی است. پیاتزی آن را سِرِس نامید. تا چند سال بعد سه سیارک جدید دیگر کشف شدند و تا پایان آن قرن صدها عدد از آنها شناسایی شده بودند.

 

این مطلب با پشتیبانی  موسسه آسمان شب، تولید و منتشر شده است.

 
. www.telescope.ir .

 

Piazzi's Book "Della scoperta del nuovo pianeta Cerere Ferdinandea" outlining the discovery of Ceres
طرح جلد کتابی از پیاتزی  که در آن کشف سرس اعلام شد

در آغازین روزهای ژانویه 1801  جوزپه پیاتزی (7 جولای 1746 - 22 جولای 1826) جرمی را در آسمان رصد نمود که ابتدا یک ‌دنباله‌دار به نظر می‌رسید ولی زمانی که مدار آن به درستی تعیین گردید، مشخص شد که سیاره بسیار کوچکی است، آنقدر کوچک که آن را در رده سیارک‌ها دسته‌بندی کردند. پیاتزی آن را سِرِس نامید. تا چند سال بعد سه سیارک جدید دیگر کشف شدند و تا پایان آن قرن صدها عدد از آنها شناسایی شده بودند. تا به امروز تعداد این سیارکها به چند صد هزار رسیده است و هنوز اکتشاف آنها ادامه دارد. تعدادی از سیارکها چنان کوچکند که از زمین قابل رؤیت نیستند اما بزرگترین آنها همان سِرِس است که شماره یک را با افتخار بر پیشانی خود دارد. مجموع جرم سیارکها از جرم ماه کمتر است و اگر همه آنها را یک جا جمع کنیم، سیاره کوچکی را تشکیل می‌دهند که قطر آن کمتراز نصف قطر ماه است.

بعد از مریخ و قبل از مشتری کمربندی از اجرام کوچک سنگی و فلزی وجود دارد که در محدوده‌ای بین ۲ تا ۴ واحد نجومی (یک واحد نجومی، فاصله بین زمین تا خورشید است)، به دور خورشید می‌چرخند. حدود یک تا دو میلیون خرده‌سیارک با ابعادی از ۱۰۰۰ کیلومتر برای سِرِس تا چند سانتیمتر برای غبارهای فضایی در این ناحیه که اصطلاحاً کمربند اصلی سیارکها نامیده می‌شوند، وجود دارد.

هر چند میلیونها خرده‌سیارک در کمربند اصلی سیارکها وجود دارد اما آنها بسیار از هم دورند و فضای این کمربند در هنگام گذر از آن خیلی خالی به نظر می‌رسد. در زمان شکل‌گیری  منظومه شمسی، اجرامی که در مدار مورد اشاره قرار گرفته بودند به دلیل اثرات جاذبه عظیم مشتری و فاصله مخصوصی که از خورشید داشتند، دچار موقعیتی شدند که از یکپارچه شدن آنها جلوگیری می‌کرد.

منطقه دیگری از فضا که تراکم سیارکها در آنجا چشم‌گیر است در حقیقت از دو قسمت مجزا در جلوی مسیر حرکت مشتری به دور خورشید و در پس آن تشکیل شده است. از علم مکانیک مداری می‌دانیم که پنج نقطه فاقد میدان گرانشی در اطراف دو جرم بزرگ که یکی به دور دیگری می‌چرخد، وجود دارد که به نقاط لاگرانژی معروفند. دو نقطه واقع در مدار، نقاط پایدار و سه نقطه واقع در خط واصل بین مراکز جرم دو جسم بزرگ فضایی، نقاط ناپایدار لاگرانژی هستند. عدم وجود نیروی گرانش در این نقاط موقعیت خاصی را ایجاد کرده است که باعث به تله افتادن سیارکهای تروا در پس و پیش مدار مشتری به دور خورشید شده است. این سیارکها را سیارکهای تروا می‌نامیم.

گروه دیگری از سیارکها، سیارکهای نزدیک به زمین هستند که در فاصله 0.9 تا 1.3 واحد نجومی به دور خورشید می‌چرخند. بنابراین طبیعی است که مسیر این سیارکها  با مسیر زمین به دور خورشید تداخل پیدا کرده و فاجعه نابودی دایناسورها بار دیگر تاریخ زمین را دگرگون نماید.

بیشتر دانش ما از سیارکها مربوط به مطالعه پاره‌ای از آنها است که در زمین سقوط کرده‌اند. سیارکها عمدتاً از سیلیکات یا همان سنگ -92/8%- و کمی از آهن و نیکل -5/7%- تشکیل شده‌اند. باقی جرم تشکیل دهنده سیارکها را آلیاژهایی از این سه ماده تشکیل می‌دهد. شهاب‌سنگهایی که منبع سیارکی دارند، بسیار شبیه سنگهای زمینی هستند.

اولین سیارکی که از نزدیک مطالعه شد گَسپرا بود که در لیست سیارکهای کشف شده شماره 951 را به خود اختصاص داده است. این سیارک در اکتبر 1991 و توسط فضاپیمای گالیله از نزدیک رصد گردید.

در آگوست همان سال سیارک ایدا به شماره ۲۴۳ توسط همان فضاپیما از نزدیک مورد کاوش قرار گرفت. بزرگترین کشف سفینه گالیله یعنی پیدا کردن قمر کوچکی برای ایدا نیز در همین زمان انجام شد. این پاره‌سنگ یک و نیم کیلومتری که داکتیل نامیده شد، اولین قمری است که برای یک خرده‌سیارک پیدا شده است.

Ida and its small satellite Dactyl are main belt asteroids located between Mars and Jupiter. Image credit: NASA/JPL
خرده سیارک ایدا و قمر کوچکش داکتیل

اولین تلاش بشر برای فرود بر سطح یک خرده‌سیارک و سعی در نمونه‌برداری از آن در 12 فوریه 2001 اتفاق افتاد. فضاپیمای نیر (NEAR) که در 17 فوریه 1996 به فضا پرتاب شد، قبل از فرود بر سطح اِرُس از ماتیلد نیز دیدار کرد. این فضاپیما که به مدت یک سال با اِرُس پرواز می‌کرد، علاوه بر عکسهای فراوانی که از این خرده‌سیارک به زمین ارسال نمود، توانست در هنگام فرود بر سطح آن عکسی از فاصله ۱۲۰ متری اِرُس به زمین بفرستد که البته قسمت پایانی تصویر مخابره نشد. در برخورد این فضاپیما با خرده‌سیارک، سیستم پیغام رسانی آن از کار افتاد. این تلاش اگر‌چه موفقیت آمیز نبود اما اطلاعات بسیار با ارزشی برای دانشمندان به ارمغان آورد.

تلاش دوم توسط کاوشگر فضایی هایابوسا انجام گرفت که ژاپنی‌ها تدارک آن را دیده بودند. این کاوشگر نمونه‌بردار در ماموریت طولانی و مهیج خود با مشکلات عدیده‌ای روبرو شد و در نهایت توانست در حد چند میکرون نمونه ارزشمند از سطح خرده‌سیارک ایتوکاوا جمع‌آوری و به زمین منتقل کند.

مواد تشکیل دهنده خرده سیارکها از آنجا که از چهار و نیم میلیارد سال قبل یعنی زمانی که منظومه شمسی متولد شد، دست نخورده باقی مانده‌اند، بسیار مورد توجه دانشمندان هستند. دانشمندان امیدوارند با مطالعه چنین نمونه‌هایی پاسخ بسیاری از سوالات خود در زمینه پیدایش جهان و خصوصاً تولد منظومه شمسی را بیابند.

تجمع خرده‌سیارکها بیشتر در کمربندی بین مریخ و مشتری است. اما می‌توان آنها را در همه جای منظومه شمسی رؤیت کرد. در بعضی زمانها و با توجه به پاره‌ای اتفاقات نجومی مانند برخورد خرده‌سیارکها باهم، اثرات مختلط جاذبه مشتری و خورشید و سایر عوامل دیگر، یک یا چند سیارک مدار اصلی خود را رها کرده و به سمت داخل یا خارج کمربند، منحرف می‌شوند. اگر خرده‌سیارکی از یک و سه دهم فاصله زمین تا خورشید، به زمین نزدیکتر شود، در دسته‌ای جا می‌گیرد که NEA یا سیارکهای نزدیک به زمین نامیده می‌شوند.

اين تصوير با توجه به اطلاعات به دست آمده از خرده‌سيارکها بازسازي شده است
اين تصوير با توجه به اطلاعات به دست آمده از خرده‌سيارکها بازسازي شده است.

تعداد سیارکهای نزدیک به زمین کم نیستند و احتمال برخورد آنها به زمین نیز زیاد است. دانشمندان احتمال می‌دهند که برخورد یک خرده‌سیارک ۹ کیلومتری با زمین باعث انقراض نسل دایناسورها شده است. در سال 1989، خرده سیارکی با قطری حدود ۴۵۰ متر از فاصله ۷۲۰ هزار کیلومتری زمین عبور کرد و با حدود ۶ ساعت تفاوت زمانی از کنار زمین گذشت.

با این حساب مطالعه خرده‌سیارکهای نزدیک به زمین علاوه بر افزایش شناخت دانشمندان نسبت به نمونه‌های فضایی باستانی، سطح آگاهی بشر را درباره احتمال برخورد آنها با زمین و مطالعه راه‌های جلوگیری از آن نیز ترقی می‌دهد. نکته سومی که باید به این موضوعات اضافه کنیم این است که خرده‌سیارکها منابع عظیمی از مواد خام می‌باشند که در شتاب جاذبه صفر منتظر  معدنکاران فضایی به سر می‌برند. شتاب جاذبه بسیار اندک خرده‌سیارکها، برداشت مواد خام از آنها را به منظور ساخت تجهیزات مورد نیاز فضانوردان آینده در مسیرهای طولانی فضایی بسیار مقرون به صرفه و آسان می‌نماید.

 

برای کسب اطلاعات بیشتر در این باره، مقالات زیر را نیز مطالعه فرمایید:
       ... ثبت صدمین انفجار بر سطح ماه
      
... 
ماه، فسيلی بزرگ در فضا

       ... شهاب‌سنگهای مهاجم 
       ... کاوشگر فضایی رُزتا
       ... آشکارساز سنگهای آسمانی 
 


. شهرام يزدان‌پناه، پژوهشگر علوم و فناوری فضايی .

مقاله‌های علمی   نجوم و سیاره‌شناسی   خرده‌سیارک   شهرام یزدان‌پناه   موسسه طبیعت آسمان شب   

کلیدواژه‌ها:

ارسال به بالاترین  ارسال به دنباله  ارسال به فیس‌بوک  ارسال به دلیشز  ارسال به گوگل بوکمارک  ارسال به گوگل باز  ارسال به کلوب دات کام  


آخرین مطالب منتشر شده در دانش فضایی

چند مطلب تصادفی از دانش فضایی

نظر شما چیست؟                         
 
*  نام و نام خانوادگی
*  پست الکترونیک
(نمایش داده نخواهد شد)
آدرس وبگاه

دانش فضایی همواره آماده پاسخگویی به پرسش‌های شما درباره مقالات منتشر شده٬ است .

شما همچنین می‌توانید با استفاده از این فرم اطلاعات تکمیلی خود را درباره این مطلب با سایر خوانندگان دانش فضایی به اشتراک بگذارید.

 

صفحه نخست

رویدادهای فضایی

مقاله‌های علمی

مراكز فضایی دنیا

اینترنت و فضا

ارتباط با ما

درباره دانش فضایی

انوشه انصاری

ایران در فضا

رادیو دانش فضایی

تلویزیون دانش فضایی



آخرین مطلب:

 

RSS Feed

با عضو شدن در لیست علاقمندان دانش فضایی، اولین کسی باشید که مطالب این وب‌سایت را می‌خوانید٬ می‌بینید یا می‌شنوید:

::  عضو شوید  ::


دوست دانش فضایی شوید

فیدبرنر دانش فضایی دانش فضایی در توییتر دانش فضایی در فیس‌بوک دانش فضایی در فرندفا دانش فضایی در پیغامک 

تبلیغات
موسسه طبیعت آسمان شب٬ فروشنده انواع تلسکوپ و دوربین دوچشمی٬ میکروسکوپ٬ لوازم عکاسی٬ سه پایه و مقر٬٬ کتاب و پوستر و طراح و سازنده انواع رصدخانه و آسمان نما
خرید و فروش انواع تلسکوپ
 

 

معرفی یک کتاب فضایی
معاهدات و اصول فضای ماورای جو سازمان ملل متحد
معاهدات و اصول ماورای جو سازمان ملل متحد

 

دانشنامه فضایی٬ سازمان فضایی ایران
مجله نجوم
پارس اسکای

آویا٬ پایگاه اطلاع‌رسانی هوافضای ایران

نظر خود را درباره دانش فضایی به آلکسا بگویید

قطار وبگردی

ايروشاپ٬ اولين فروشگاه اينترنتي تخصصي مهندسي هوافضا

پرسش و پاسخ‌های کانوت

صفحه نخست   .  درباره دانش فضایی   .  نقشه سايت   .  تماس با دانش فضایی  انوشه انصاری٬ بانوی ایرانی در فضا

 برداشت از مطالب وب‌سايت   دانش فضایی  به شرط ذكر منبع و ايجاد لينك به صفحه مطلب مورد نظر،  آزاد است